Traditioneel staat 28 december bekend als de dag van de ‘onnozele kinderen’. Maar wat wordt er precies gevierd op die dag? Waar komt die feestdag met de vreemde naam eigenlijk vandaan en wat is de link met Sinterklaas en Driekoningen?
Op 28 december herdenken de meeste christenen – bij de orthodoxen gebeurt dit op 29 december – het martelaarschap van de onschuldige jongetjes van Bethlehem (in het Middelnederlands betekent “onnozel” zoveel als onschuldig) die op gezag van koning Herodes de Grote zouden zijn vermoord. Volgens het evangelie van Mattheüs was koning Herodes op de hoogte gebracht van de geboorte van Jezus, zoon van God, “een nieuwe Joodse koning”. Hij wilde verhinderen dat die hem van de macht zou verdrijven en liet daaromalle jongetjes van twee jaar en jonger in Bethlehem vermoorden. Jozef en Maria waren op dat moment al met hun kind Jezus naar Egypte gevlucht, nadat ze ineen visioen de opdracht daartoe hadden gekregen.
Echt gebeurd?
Vond de moord op de onschuldige kinderen ook echt plaats? Die moord op de onschuldige kinderen wordt door historici vaak in twijfel getrokken, omdat er geen melding van wordt gemaakt in de andere evangeliën of in historische bronnen. Toch zijn er een aantal historische feiten die wel kloppen in het verhaal. Zo heeft Herodes de Grote effectief bestaan. Herodes de Grote werd door het Romeinse rijk aangesteld als lokale bestuurder van Palestina en regeerde van 37 tot 4vóór Christus. Hij is dus net iets te vroeg gestorven om meteen na de geboorte van Jezus een kindermoord te hebben bevolen. Herodes stond bekend om zijn ambitieuze bouwprojecten en zijn macht, die hij verwierf door middel van onderdrukking. Zo liet hij bijvoorbeeld zijn eigen zonen vermoorden om te vermijden dat ze hem van de troon zouden stoten. Wellicht heeft dat laatste Mattheüs geïnspireerd om het verhaal van de kindermoord te schrijven.
Romeins-Keltische roots
De feestdag zelf gaat al een pak langer mee. Hoewel er verwijzingen in zitten naar Keltische midwinterrituelen, stamt deze viering wellicht af van een oud Romeins jaarlijks feest, waarbij gedurende één dag de sociale rollen omgedraaid werden. Zo werden bijvoorbeeld de slaven voor een dag de meesters en omgekeerd. Die omgekeerde dag werd “verchristelijkt” en tot in de middeleeuwen gevierd. Kinderen kregen het die dag voor het zeggen. Jaarlijks werd er zo op 28 december een kind verkozen als bisschop en dat moest gedurende een dag de rol van de echte geestelijke overnemen. Omdat dergelijke festiviteiten meestal zwaar uit de hand liepen, werd het gebruik in de 13de eeuw verboden. Kinderen bleven zich wel jaarlijks in volwassenen verkleden en trokken van deur tot deur voor allerlei lekkernijen. Volgens sommige historici heeft het sinterklaasfeest die traditie verdrongen. Anderen denken dan weer dat de traditie is overgegaan in het driekoningenfeest, waarbij kinderen verkleed als de drie wijzen op 6 januari van huis tot huis trekken en zingen voor geld of lekkernijen.
Turnhoutse traditie
In Turnhout bestond de bedelzang op 28 december tot in de jaren 60 van de vorige eeuw. De kinderenverkleedden zich als een oude vrouw of man. De oude vrouwtjes (‘aaw meujerkes’) zongen: “Heddeniks veur een aaw meujerke, ‘k kan nie naaien, ‘k kan nie stoppen, ‘k kan niks, hedde niks?” De oudemannetjes (‘aaw pejkes’) zongen: “Hedde niks veur een aaw pejke, ‘k kan nie spaaien, ‘k kan nieschuppen, ‘k kan niks, hedde niks?”In 1958 riep de stad Turnhout de kinderen op om Driekoningen te gaan zingen en de opbrengst naarde kerststal op de Grote Markt te brengen om de slachtoffers van de ramp in Zichen-Zussen-Bolderte steunen. Op 23 december 1958 was in dat dorp de mergelgroeve Roosburg ingestort, waarinchampignonkwekerijen waren gevestigd. Bij de ramp vielen achttien doden. De traditie van de bedelzang op 28 december werd na 1958 meer en meer verdrongen door het driekoningenzingen.
Kattenkwaad in Spanje
De dag van de onnozele kinderen zelf is intussen in de vergetelheid geraakt. Op weinig plaatsen wordt die dag nog effectief iets gevierd. Spanje is een van de uitzonderingen. Daar wordt op 28 december nog altijd allerlei kattenkwaad uitgehaald en dat valt een beetje te vergelijken met onze 1 aprilvissen. In het Spaanse stadje Ibi bijvoorbeeld bestoken ze elkaar op de dag van de onnozele kinderen nog steeds met meel en eieren.